'केस्रा' संक्षिप्त चिनारी र केहि केस्राहरु

मौलश्री लिम्बु
[ नेपाली साहित्यमा ''केस्रा''नयाँ विधाका लागि प्रतिपादन हुँदैछ,''बाह्र'' अक्षर तथा मात्रामा नबढाई घटीमा जति पनि अक्षर तथा मात्रामा अर्थ खुल्ने गरि ''छ'' हरफमा लेखिन्छ,पहिलो र दोश्रो हरफलाई ''उठान'',तेश्रो र चौथोलाई ''विश्राम'' पाँचौ र छैठौ हरफलाई ''बैठान'' भनिन्छ,''केस्रा'' तीन प्रकारको हुन्छ,१]''आकृति केस्रा'' २]''आवृति केस्रा'' र ३]''अलङ्कार केस्रा'','केस्रा'रचना गर्दा विषयवस्तु वा मानवीय संवेदना तथा संवेगको एक अंशलाई सूक्ष्म आधार विषय मानेर बाह्रय संरचना,अनुप्रासको अक्षर विन्यास आदिमा ध्यान दिएर लेख्नु पर्दछ,प्रत्येक हरफमा एक स्वर [अ,आ,इ,ई,..]अक्षरलाई गन्तीमा छुट भएकोले गन्न वा नगन्न पनि सकिन्छ ।।
                
                ''केस्रा''

            'मेरो व्यक्तित्व''

             शरीर ढाकें कोटले
             इज्जत ढाकें नोटले

             निष्ठुरी मन छोएन
             सितिमितिको चोटले

             झल्कायो सान कोटले
             मुर्ख बनायो खोटले।

            - जीवन देवान 'गाउँले'
               हाल- मलेसिया

   
             ['आकृति केस्रा'आठ अक्षर तथा मात्रामा लेखिएकोछ]

    • 'अनुरोध'

      नगर दिलको कुरा छाडिदेऊ,
      नसाँच दिलको कुरा मारिदेऊ।

      पिँडा हुन्छ थाहा होला तिमीलाई,
      नतान्नु दिलको कुरा झारिदेऊ।

      नटिप्नु दिलको कुरा छाडिदेऊ,
      अन्तै त्यो दिलको कुरा सारिदेऊ।

      - क्रिश मगर
         हाल-यु.ए.ई.

      [''आवृति केस्रा' बाह्र अक्षर तथा मात्रामा लेखिएकोछ]

      'डल्ली'

      पारि गाउँकी डल्ली
      लगाई पाउमा कल्ली।

      हाट जान लागेकी
      ब्याग बोकेर हल्ली।

      ठुलो घरकी डल्ली
      कोरली बनि चल्ली।

      - दिलिप राई 'सगर'
         हाल-मलेसिया 

      ['आकृति केस्रा'सात अक्षर तथा मात्रामा लेखिएकोछ]

      ''चुनौती''

      भुकेर त्यसै, हामी रुक्दैनौँ
      खुलेर लड्छौँ, हामी लुक्दैनौँ।

      अगाडि बड्छौ,हाँसेर मर्छौ
      मर्नको लागी,हामी चुक्दैनौ ।

      चालेर पाईला, हामी रुक्दैनौँ
      नामर्दा जस्तो, हामी झुक्दैनौँ।

      - आङ्देम्बे राज 'सहयात्री'
         हाल- मलेसिया 

      ['आकृति केस्रा'दश अक्षर तथा मात्रामा लेखिएकोछ]

      'धोका'

      नजानेर माया लाएँ
      जानी जानी धोका पाएँ।

      ज्योतिशिले भन्दिएन
      भाग्य बुझ्न कति धाएँ।

      बैगुनिलाई माया लाएँ
      कति मिठो धोका खाएँ।

      - रमेश कुँवर 'गोठाले'

      [ 'आकृति केस्रा'आठ अक्षर तथा मात्रामा लेखिएकोछ ]

      'सत्ता'

      काँध टेकेर चढ़छौ
      खुट्टा तानेर बढ़छौ।

      सत्ता-शक्तिको खेल
      लेखि इतिहास पढ़छौ।

      जसरी हुन्छ चढ़छौ
      अनि सर्तमा डढ़छौ।

      - मौलश्री लिम्बू
        हाल-मलेसिया 


      ['आकृति केस्रा'सात अक्षर तथा मात्रामा लेखिएको]